Toverballen van steen

Toverballen van steen

"Don't judge a book by its cover" en dat geldt zeker voor deze bijzondere balletjes. Ze laten zien dat geologie niet alleen maar over grootse gebergten hoeft te gaan. De pracht zit 'm in de details. Voor ons 'special project' ter afsluiting van het eerstejaars veldwerk Aardwetenschappen, gingen mijn veldwerkmaatje en ik op onze knieën om deze onbeduidende balletjes te verzamelen.

Een opgefrommeld landschap, dat is je eerste indruk als je in Aliaga (Spanje) aankomt. Het is begin juni en de dorpelingen zetten zich schrap voor de jaarlijkse invasie van Utrechtse aardwetenschappers. Voordat we goed en wel onze tent op hebben gezet, stort de regen zich met bakken tegelijk naar beneden. Welkom in Spanje..

Opgefrommelde bergen in Aliaga

Kleurpotloden
Gelukkig bleef het onweer in de daaropvolgende dagen in het naastgelegen dal hangen. Zo konden wij redelijk droog berg op en berg af klauteren om alle gesteentelagen in het gebied van 25 km² te determineren en op te meten. We balanceerden als surrogaat-berggeiten op smalle richeltjes en vonden fossiele schelpen van 100 miljoen jaar oud. We werden snel handig in het opmeten van de scheefstand van de gesteentelagen en onze geologische kaart begon langzaam vorm te krijgen. Ik had nooit gedacht dat ik na de kleuterschool nog een heel pakje kleurpotloden zou verslijten..
Na 3 weken waren we 'klaar'. Voor velen heeft het schrijven van het verslag (jaja old school schrijven met pen en papier) heel wat nachtelijke uren gekost, terwijl de rest (waaronder ik en mijn veldwerkmaatje) zich alvast te goed deed aan het welverdiende bier.

Geologische kaart maken: kleuren, meten en grenzen bepalen

Toverballen
Echte schoonheid zit van binnen. Dat bleek wel tijdens ons eigen 'special project'. Gewapend met een hamer hakten we ons een slag in de rondte. Met resultaat: onze speurtocht naar ijzerconcreties werd beloond. Handenvol balletjes met laagjes ijzeroxide in verschillende kleuren. Rood (Fe2O3), zwart (Fe3O4), bruin (FeO(OH)) en geel (Fe(OH)3), met witte aders en zelfs holle balletjes. Onderwerp van onderzoek: hoe ontstaan deze ijzerconcreties?

Buitenkant van een ijzerconcretie
Binnenkant van een ijzerconcretie met prachtig gekleurde laagjes

Van buiten naar binnen
Je zou verwachten dat zo'n balletje van binnen naar buiten groeit: eerst een kleine samenklontering en vervolgens laagje na laagje aan de buitenkant erbij, als een soort boomringen van ijzer. Maar soms werkt de wereld andersom. In het geval van ijzerconcreties van buiten naar binnen: grond- en regenwater sijpelt tussen de zandkorrels en door een complex proces van diffusie ontstaat een harde schil van 'roest'. Snel gaat het niet, het duurt 2000 jaar om een 2 mm dik randje te vormen.. Maar als het proces eenmaal begonnen is, groeit het balletje langzaam dicht met ijzer.

Natuurlijk gevormde stenen toverballen, natuur om een puntje aan te zuigen.

IJzerconcretie met witte aders
Holle ijzerconcretie

© MS